Wieczorem pojawia się bliskość, ale ochota na seks nie przychodzi tak jak dawniej, więc zaczynasz zastanawiać się, czy z libido dzieje się coś niepokojącego. Spadek pożądania często wiąże się z przemęczeniem, bólem, suchością, zmianami hormonalnymi albo działaniem leków, choć sam brak spontanicznej ochoty nie oznacza jeszcze choroby. O problemie medycznym częściej mówimy wtedy, gdy zmiana utrzymuje się, powoduje cierpienie i wpływa na codzienne życie.

Najpierw szukaj przyczyny, nie magicznego środka
- Libido nie ma jednej normy i może zmieniać się wraz ze snem, zdrowiem, relacją oraz etapem życia.
- Ból, suchość lub krwawienie podczas seksu wymagają osobnej oceny, ponieważ same mogą wyciszać pożądanie.
- Antykoncepcja hormonalna u części osób zmienia libido, ale badania nie wskazują jednego schematu działającego u wszystkich.
- Po porodzie powrót do współżycia nie oznacza automatycznie powrotu dawnej ochoty.
- Testosteron nie jest prostym testem, który samodzielnie potwierdza przyczynę niskiego libido.
Niskie libido nie zawsze oznacza zaburzenie
Czy brak ochoty przed rozpoczęciem zbliżenia może mieścić się w normie? Tak. U części osób pożądanie pojawia się spontanicznie, a u innych dopiero po rozmowie, dotyku, poczuciu bezpieczeństwa i pobudzeniu.
Nie oceniaj swojego libido wyłącznie przez liczbę stosunków. Znacznie więcej mówi zmiana względem własnego wcześniejszego wzorca, poziom cierpienia oraz to, czy problem występuje w każdej sytuacji, czy tylko przy określonej osobie, rodzaju kontaktu albo porze dnia.
American College of Obstetricians and Gynecologists opisuje zaburzenie pożądania jako problem, który trwa co najmniej 6 miesięcy, obejmuje co najmniej trzy objawy i powoduje niepokój albo smutek. Wśród sygnałów wymienia się brak chęci na jakąkolwiek aktywność seksualną, bardzo mało myśli lub fantazji seksualnych, brak inicjowania zbliżeń oraz brak przyjemności podczas aktywności seksualnej.
Ta granica chroni przed niepotrzebnym leczeniem zwykłej zmienności. Jeśli mniejsza ochota nie przeszkadza i nie powoduje cierpienia, sama w sobie nie wymaga „naprawiania”.
Po antykoncepcji libido może się zmienić, ale nie ma jednego winowajcy
Nagły spadek ochoty po rozpoczęciu antykoncepcji łatwo przypisać tabletce, jednak podobny moment może zbiegać się ze stresem, zmianą relacji, gorszym snem albo obniżonym nastrojem. Najbardziej użyteczna jest oś czasu: co pojawiło się pierwsze, co zmieniło się później i czy problem utrzymuje się także poza seksem z partnerem lub partnerką.
| Sytuacja lub objaw | Prawdopodobna przyczyna albo skutek | Co zrobić |
|---|---|---|
| Spadek ochoty po rozpoczęciu lub zmianie antykoncepcji | Możliwa indywidualna reakcja na preparat, ale także efekt stresu, nastroju lub innych zmian | Omów z ginekologiem zmianę preparatu albo metody. Nie odstawiaj antykoncepcji bez ustalenia zabezpieczenia zastępczego. |
| Libido spadło razem z bólem, pieczeniem lub suchością | Organizm może unikać aktywności, która kojarzy się z dyskomfortem | Umów ocenę ginekologiczną. Sam suplement na libido nie usunie przyczyny bólu. |
| Brak ochoty pojawił się po rozpoczęciu leczenia depresji lub lęku | Wpływ choroby, leku albo obu czynników jednocześnie | Porozmawiaj z lekarzem prowadzącym przed zmianą dawki lub preparatu. |
| Ochota pojawia się podczas masturbacji, ale znika w relacji | Możliwy wpływ napięcia, konfliktu, presji albo konkretnego sposobu zbliżenia | Rozważ konsultację seksuologiczną lub terapię par, zwłaszcza gdy problem powoduje napięcie. |
| Spadkowi libido towarzyszą bezsenność, smutek i utrata przyjemności | Możliwe obniżenie nastroju, przeciążenie albo zaburzenia snu | Nie ograniczaj oceny do hormonów. Omów objawy z lekarzem. |
Dowody dotyczące wpływu złożonej antykoncepcji hormonalnej są mieszane. W przeglądzie obejmującym 8422 osoby z 36 badań wzrost pożądania odnotowano w 15 pracach, brak wyraźnej zmiany w 12, a spadek w 9. Wytyczne FSRH dotyczące złożonej antykoncepcji hormonalnej podkreślają więc, że nie da się uczciwie powiedzieć, iż każda tabletka obniża libido albo że żadna tego nie robi.
Praktyczna reguła jest prosta: jeśli zmiana zaczęła się po nowym leku i utrudnia życie, omów leczenie z osobą, która je prowadzi; jeśli pojawia się ból, krwawienie lub suchość, pierwszeństwo ma ocena przyczyny fizycznej; jeśli problem występuje wyłącznie w jednym kontekście, trzeba uwzględnić także emocje i relację.
Po porodzie powrót do seksu nie wyznacza terminu powrotu libido
Powrót do współżycia po kilku tygodniach może wyglądać dobrze z zewnątrz, a mimo to ciało nadal może reagować bólem, suchością i zmęczeniem. Wznowienie aktywności seksualnej nie jest równoznaczne z odzyskaniem dawnej ochoty.
W przeglądzie opublikowanym w czasopiśmie Psychiatria Polska problemy seksualne w okresie poporodowym opisano u nawet 90% badanych kobiet. Pary zwykle wracały do stosunków po 7-9 tygodniach, ale karmienie piersią wiązało się z mniejszym zadowoleniem z życia seksualnego i mniejszą częstością zbliżeń.
Przy karmieniu piersią wysoki poziom prolaktyny może ograniczać wydzielanie estrogenów, a to sprzyja suchości pochwy i dyskomfortowi podczas penetracji. Do tego dochodzą brak czasu, niewyspanie, obciążenie opieką nad dzieckiem oraz zmieniony obraz własnego ciała.
Wyobraź sobie sytuację, w której do współżycia dochodzi po 8 tygodniach, ale każda próba kończy się pieczeniem. W takim układzie problemem do rozwiązania nie jest „za małe libido”, tylko ból, suchość lub napięcie mięśni dna miednicy. Dalsze próby mimo bólu mogą utrwalać unikanie bliskości, więc potrzebna jest konsultacja ginekologiczna, a czasem także fizjoterapia uroginekologiczna.
Testosteron nie jest prostym testem na libido
Pojedynczy wynik testosteronu często bywa przedstawiany jako odpowiedź na pytanie o spadek pożądania. To zbyt duże uproszczenie. Nie istnieje jedna wartość testosteronu, która rozpoznaje HSDD albo wyznacza cel leczenia.
Wytyczne ISSWSH dotyczące testosteronu u kobiet wskazują, że jedynym potwierdzonym wskazaniem opartym na dowodach jest HSDD u kobiet po menopauzie, po przeprowadzeniu oceny obejmującej czynniki biologiczne, psychiczne i relacyjne. To nie oznacza, że każda osoba po menopauzie z mniejszą ochotą powinna otrzymać testosteron.
W metaanalizie bezpieczeństwa obejmującej 7 badań i 3035 uczestniczek oceniano przez 24 tygodnie przezskórny testosteron w dawce 300 mikrogramów na dobę. Działania androgenowe występowały częściej niż przy placebo: łącznie HR wynosił 1,37, dla trądziku 1,41, a dla zwiększonego owłosienia 1,56. Dawka z badania nie jest instrukcją do samodzielnego stosowania. Ewentualne leczenie i dawkę ustala lekarz.
Dlatego szeroki „panel hormonalny na libido” bez wyraźnego powodu może odsunąć uwagę od prostszych wyjaśnień, takich jak ból, brak snu, depresja, działanie leku czy napięcie w relacji. Badania dobiera się do objawów, wieku, etapu życia i wywiadu, a nie do samego słowa „libido”.
Najlepszy pierwszy krok zależy od tego, co zmieniło się jako pierwsze
Przed wizytą zapisz trzy rzeczy: kiedy pojawiła się zmiana, co wydarzyło się tuż przed nią oraz czy obniżona ochota występuje w każdej sytuacji. Taka krótka oś czasu bywa bardziej użyteczna niż przypadkowe badanie hormonów.
Rekomendacje 5. Międzynarodowej Konsultacji Medycyny Seksualnej wskazują na potrzebę zebrania wywiadu dotyczącego pożądania, pobudzenia, orgazmu, bólu, chorób, leków, ciąży, porodu, menopauzy, snu i relacji. W ocenie może pomóc także Decreased Sexual Desire Screener, czyli krótki, walidowany kwestionariusz dotyczący obniżonego pożądania.
- Gdy nie ma cierpienia, a zmiana odpowiada aktualnemu etapowi życia, nie trzeba automatycznie traktować jej jako choroby.
- Gdy pojawia się ból, suchość, krwawienie lub nagła zmiana, zacznij od konsultacji ginekologicznej.
- Gdy problem zbiegł się z nowym lekiem, porozmawiaj z lekarzem prowadzącym przed odstawieniem lub zmianą terapii.
- Gdy ciało funkcjonuje prawidłowo, ale pożądanie blokują presja, lęk, konflikt albo trudność w relacji, pomoc seksuologa lub psychoterapeuty może być trafniejsza niż kolejny suplement.
- Gdy obniżeniu libido towarzyszy smutek, anhedonia albo bezsenność, potrzebna jest ocena zdrowia psychicznego, ponieważ sama terapia ginekologiczna może nie wystarczyć.
Uważam, że najuczciwsze podejście do libido zaczyna się od zdjęcia z siebie presji, by natychmiast wrócić do dawnego poziomu ochoty. Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza, farmaceuty, seksuologa ani psychoterapeuty, dlatego przed zmianą leczenia lub rozpoczęciem suplementacji skonsultuj sytuację ze specjalistą.